Пятница, Ноябрь 15, 2019
Text Size

«Народныя святы беларусаў. Пазнай свята па апiсаннi…»

У рамках папулярызацыi роднай мовы для вучняў 7-х класаў прайшло мерапрыемства «Народныя святы беларусаў. Пазнай свята па апiсаннi…»

Подробнее: «Народныя святы беларусаў. Пазнай свята па апiсаннi…»

Да 85-годдзя з дня нараджэння Ніла Гілевіча

Асновай духоўнага жыцця павінна быць мова. Гэтыя словы належаць народнаму паэту Беларусі Нілу Гілевічу, якому 30 верасня 2016 года споўнілася б 85 год.

Вучні 11 “А” класа  з класным кіраўніком Ісаевай А.А. і пад кіраўніцтвам загадчыка бібліятэкі Сцефанекнка С.У. адзначылі гэта свята ў школьнай бібліятэцы.У час мерапрыемства вучні знаёміліся з жыццём і творчасцю паэта-юбіляра, слухалі ўласнае выступленне Н.Гілевіча, спявалі знакамітыя песні на словы паэта. У канцы мерапрыемства ўсе ўдзельнікі атрымалі на памяць інфармацыйныя буклеты “Вялікія словы на вялікай  мове”, падрыхтаваныя бібліятэкарамі.

Размаўляй са мной па-беларуску

Добрай раніцы!
Гэтыя ветлівыя словы звароту гучалі ў школе з самай раніцы. 

Подробнее: Размаўляй са мной па-беларуску

Мова навучання і выхавання. Вывучэнне моў ва ўстановах адукацыі

 
 
Артыкул 90. Мова навучання і выхавання. Вывучэнне моў ва ўстановах адукацыі
 
1. Асноўнымі мовамі навучання і выхавання ў Рэспубліцы Беларусь з'яўляюцца дзяржаўныя мовы Рэспублікі Беларусь.Дзяржава гарантуе грамадзянам права выбару навучання і выхавання на адной з дзяржаўных моў Рэспублікі Беларусь і стварае ўмовы для рэалізацыі гэтага права. Мова навучання і выхавання вызначаецца заснавальнікам установы адукацыі(арганізацыі, якая рэалізуе адукацыйныя праграмы паслядыпломнай адукацыі, іншай арганізацыі, якой у адпаведнасці з заканадаўствам пададзена права ажыццяўляць адукацыйную дзейнасць), індывідуальным прадпрымальнікам, якому ўадпаведнасці з заканадаўствам пададзена права ажыццяўляць адукацыйную дзейнасць, з улікам пажаданняў   навучэнцаў (законных прадстаўнікоў непаўналетніх навучэнцаў).
 
2. Права грамадзян на выбар навучання і выхавання на адной з дзяржаўных моў Рэспублікі Беларусь забяспечваецца развіццём сеткі ўстаноў адукацыі (класаў, груп, патокаў) з беларускай і рускай мовамі навучання і выхавання, выданнем літаратуры, падручнікаў і  вучэбных дапаможнікаў на беларускай і рускай мовах.

Тыдзень беларускай мовы і літаратуры

З 29 лютага па 5 сакавіка 2016 года  ў школе праходзіў тыдзень беларускай мовы і літаратуры,  прысвечаны   120-годдзю з дня нараджэння К.Крапівы, у якім актыўны ўдзел прымалі вучні 5-11 класаў.

Подробнее: Тыдзень беларускай мовы і літаратуры

Парады тым, хто хоча размаўляць па-беларуску

1. Пазбаўцеся страхаў
Сёння беларуская мова - мова культуры, інтэлігенцыі, а таксама мова для кожнага беларуса на ўсе выпадкі жыцця! Размаўляць па- беларуску - гэта сучасна, годна і модна!

Подробнее: Парады тым, хто хоча размаўляць па-беларуску

Раім звярнуцца да сайтаў

Раім звярнуцца да сайтаў

http://movananova.by  – бясплатныя курсы беларускай мовы

http://migalayte.ucoz.ru  – "Як жыць - дык жыць для Беларуси..."; матэрыял для настаўнікаў і вучняў

http://intgulni.blogspot.com.by  – інтэрактыўныя гульні па беларускай мове і літаратуры

http://belzag.blogspot.com.by  – беларускія загадкі

http://belprykaz.blogspot.com.by  – беларускія прыказкі і прымаўкі

http://usebelarusy.by  – інтэрактыўны ўсебеларускі партал

Як правільна сказаць

Як правільна сказаць?
Калі сказаць па-руску фразу «Представляем участников конкурса…», то ўсе словы будуць да месца.
А вось па-беларуску слова прадстаўляем не гучыць. Лепш будзе так:   «Называем удзельнікаў конкурсу…» або «Знаёмім з удзельнікамі конкурсу…»
 
Як правільна сказаць?
Хатнія жывёлы
Прачытаўшы такое спалучэнне слоў, можна падумаць, што размова ідзе пра кароў, цялят, коз, якія …жывуць у хаце. Але гэта не так. «Хатнія жывёлы» - няўдалы пераклад з рускай мовы выразу «домашние животные». А па-беларуску правільна будзе свойскія жывёлы, гэта значыць прыручаныя, «свае»: свойскія козы, свойскія качкі.
 
Як правільна сказаць?
«Гумка», «рызінка» – што гэта такое? Гумка – гэта вельмі няўдалы адпаведнік рускага слова резинка, таго, чым вельмі часта карыстаюцца вучні на ўроках матэматыкі, малявання, каб сцерці непатрэбную лінію або проста напісанае алоўкам. Таму правільна па-беларуску будзе сказаць сцірка: карыстаўся сціркай, узяў сцірку.
 
Як правільна сказаць?
Можна чуць ці чытаць такія словы, як напаўспечаны, напаўзвараны, напаўпісьменны, напаўглухі, напаўжывы, напаўзбудаваны, напаўголы, напаўраздзеты і г. д.
Такія словы штучна зроблены на ўзор рускіх полуживой, полуголый і інш. У беларускай мове яны ўспрымаюцца на слых як недарэчнасць: «напаў голы», «напаў раздзеты»…
Па-беларуску трэба гаварыць і пісаць недапечаны, малапісьменны або крыху пісьменны, глухаваты, ледзь жывы або знясілены, непрытомны і г. д.
 
Як правільна сказаць?
Клубніцы ці клубніка?
Слова клубніцы – у адным радзе са словамі чарніцы, брусніцы, суніцы, дурніцы(буякі). Ці лагічна з групы аднатыпных і аднастайных слоў выдзяляць адно слова і пісаць яго інакш? Не. Такім чынам, па-беларуску правільна – клубніцы. А яшчэ іх на Беларусі завуць трускалкамі.
 
Як правільна сказаць?
Дрэвы, сады, капусту, бульбу садзяць ці саджаюць? Па-беларуску правільна гаварыць і пісаць: садзяць сады, садзяць дрэвы, садзяць капусту і г. д.
 
 
Паслухаем мовазнаўцаў
«Жах! Жах!»
Як перакласці з рускай мовы: «Ужас! Ужас!»? На першы погляд вельмі проста, так, як падае слоўнік: «Жах! Жах!» Так і перакладаюць, але мы чытаем і не адчуваем сэнсавага значэння слова – жаху як і не бывала, бо над сэнсам верх узяла фанетычная, чыста гукавая ўлада.
«Жах – жах!» - гэта хутчэй ужо вясёлы, увішны настрой нейкай работы: пілаванне дошкі або часанне сякераю бервяна: жах-жах, чах-чах.
 
Паслухаем мовазнаўцаў
На працягу доўгага развіцця ў словах адбываюцца разнастайныя змены. У прыватнасці, змяняецца гукавы склад слова (гэта фанетычныя змены). Напрыклад, паходжанне сучаснага слова заўтра з першага погляду незразумелае. А паходзіць яно ад старажытнай формы «за + утро», што азначае час, які наступіць «за утром», гэта значыць пасля раніцы.
 
Паслухаем мовазнаўцаў
Уласцівае нашай мове спалучэнне дзвюх літар дз (д+з). Яны як родныя сёстры-блізняты. А паслухайце, як яны спяваюць разам, дуэтам: дзень! Для нашага слыху гэта як гук тонка нацятай струны. ДЗень. І наша вуха ўжо ўлавіла і звон сонечнай цішыні летняга дня, і прастору чыстага высокага неба, і нават палёт пчалы, якая з жоўтым пылком на ножках вяртаецца з поля ў родны вулей: дз, дз, дзень.
Дзіва! Скажаце вы. І сапраўды, у самім слове – дзіва. Жывое дзіва мілагучнасці, дзіва музыкі слова.
Асобнае вымаўленне д і з (д-зед, д-зякуй), а таксама вымаўленне дз як мяккага [д’] – парушэнне нормы беларускага вымаўлення.
 
Паслухаем мовазнаўцаў
Адкуль пайшоў выраз шыварат-навыварат?
Калісьці на Русі шываратам называўся расшыты каўнер баярскага адзення. У часы Івана Грознага баярына, які правінаваціўся, садзілі на худую клячу спінай наперад, надзеўшы на яго адзенне навыварат. Так і вазілі па ўсім горадзе пад смех вулічнага натоўпу. І зараз гэты выраз ужываецца ў сэнсе задам наперад.
 
Паслухаем мовазнаўцаў
Пра старажытныя назвы літар і паходжанне слоў азбука, алфавіт
У старажытнасці славянскія літары называліся не так як цяпер. «А» (А), «бэ» (Б), «вэ» (В) і г. д. – сучасныя назвы. А даўней?
Першая літара А называлася словам аз (у значэнні «я» ), другая літара Б «букі» («літары»), наступная В«ведзі» («ведаю»). Адрозніваліся назвамі і іншыя. Напрыклад: Д«дабро», З«зямля», Л«людзі», М«мысліце», Н«наш», О«он» (ён), С«слова». Літары, такім чынам, называліся цэлымі словамі.
Але вернемся да старажытных назваў дзвюх першых літар. Іменна яны паслужылі асновай для ўтварэння слова (аз+букі), якое абазначае «размяшчэнне літар ва ўстаноўленым парадку».
 
Паслухаем мовазнаўцаў
Ці добра гучыць?
Часта беспадстаўна аддаём перавагу прыназоўніку аб у месным склоне: аб дзедзе, аб полі, аб пні, аб усім (гаварылі, казалі). А як чытаецца? «Абдзедзе», «аппні, «абу-сім». У словаформе аб пні збех трох зычныз бпн – ппн нагадвае якоесьці заморскае спалучэнне.
Ці не лепш такія і падобныя словы ўжываць з іншымі прыназоўнікамі ў месным склоне: на пні (сядзелі), у пні (завяліся мурашкі), у (чыстым) полі, на полі, пра ўсё (В.скл.) замест аб усім (М. скл)?
 
Паслухаем мовазнаўцаў
Часта мы не задумваемся, адкуль паходзіць слова ці выраз, не задумваемся, чаму так гаворым, а не інакш. Сапраўды, чаму гаворым чырвоны радок, а не белы ці сіні? Як узнік гэты выраз?
У старажытнасці існавала своеасаблівая традыцыя афармлення рукапісных, а пазней і друкаваных кніг: першая літара пісалася чырвоным чарнілам. Гэтая літара была вышэйшая і прыгажэйшая за наступныя. З чырвонай літары пачыналася кніга, уступ. Адсюль і чырвоны радок – уступны радок. Цікава, што вельмі блізкія па значэнні чырвонаму радку словы абзац і рубрыка.
Слова абзац запазычанае з нямецкай мовы і мае значэнне «уступ», а рубрыка – з лацінскай мовы і мае значэнне «чырвоны».

Страница 16 из 16